Kees Verhoeven: “Europa moet stoppen met zoeken naar perfecte plannen en gewoon beginnen”

​“Dat machtspolitiek en digitalisering zo’n cynisch samenspel zijn geworden, dat had ik niet voorzien.”

Kees Verhoeven, voormalig Tweede Kamerlid voor D66 en al jaren actief op het snijvlak van technologie, politiek en samenleving, kijkt met een scherpe, soms ongemakkelijke blik naar hoe digitalisering zich heeft ontwikkeld. Wat ooit ging over innovatie en economische kansen, gaat nu steeds vaker over macht, afhankelijkheid en veiligheid.

In dit artikel verkennen we cybersecurity niet als technologie, maar als bestuurlijke, geopolitieke en maatschappelijke keuzes die bepalen of digitale systemen bijdragen aan weerbaarheid of juist kwetsbaarheid creëren. Kees laat zien waarom wachten op perfecte plannen Europa juist zwakker maakt en waarom beginnen, met alles wat daarbij pijn doet, onvermijdelijk is.

Soevereiniteit is geen alles-of-niets-discussie

Digitale soevereiniteit is een begrip waar Kees zichtbaar moeite mee heeft. “Heel verwarrend. Het is een container. Iedereen verstaat er iets anders onder.” Volgens hem is dat precies het probleem: het debat blijft te abstract, terwijl de echte vragen concreet zijn.

“Hoe erg is het dat een Amerikaans bedrijf veel van onze data heeft? Gaan ze dat echt aan Trump geven en gaat hij dat dan gebruiken? Dat risico is misschien te overzien.” Maar dat geldt niet voor alles. “Bij vitale systemen ligt dat anders. Dan ben je afhankelijk van partijen die niet per se het beste met jou voor hebben.”

Volgens Kees vraagt dat om scherpe keuzes per domein. Wat moet je zelf in de hand hebben, en waar kun je samenwerken? “Die discussie is nog lang niet volwassen gevoerd.” Zolang dat niet gebeurt, blijft soevereiniteit een slogan in plaats van een veiligheidsstrategie.

Tussen Amerika en China is geen comfortabele plek

Europa bevindt zich volgens Kees in een ongemakkelijke positie. “We zitten vast tussen het Amerikaanse platformkapitalisme en het Chinese staatsmodel.” Beide modellen zijn ongeschikt om te kopiëren. “Amerika heeft een extreme bedrijfconcentratie die samenwerkt met de macht. Dat diner met Trump, dat kun je hier niet en moet je hier niet willen. China heeft centrale staatskracht, maar kijk wat daar misgaat in de economie.”

Europa zal dus een eigen weg moeten kiezen, ook als dat minder snel gaat. “We moeten accepteren dat het misschien trager is, maar dat de richting beter is.” Die eigen weg betekent niet alleen focussen op concurrentiekracht, maar ook op sociale en democratische waarden. “Laat het schoon en sociaal doen,” zegt Kees, verwijzend naar plannen die vooral inzetten op ondernemerschap zonder de maatschappelijke kant mee te nemen.

Voor security en weerbaarheid is dat volgens hem geen bijzaak. “Als je echt weerbaar wilt zijn, dan heb je ook een sterke samenleving nodig die begrijpt welke keuzes worden gemaakt.”

Stoppen met plannen, beginnen met doen

Een terugkerend thema in het gesprek is verlamming. Te veel analyses, te veel plannen, te weinig uitvoering. Kees is daar uitgesproken over. “Ga iets doen. Het hoeft niet perfect te zijn, maar ga iets doen.” Hij verwijst naar Europese AI-plannen en initiatieven die allemaal dezelfde boodschap hebben: investeren en bouwen, ook zonder garanties. Dat vraagt om durf. Publieke investeringen, ruimte voor ondernemers, keuzes maken in technologieën waar Europa echt verschil kan maken. “Je kunt niet alles. Dus kies niches.”

Vrijheid zonder verantwoordelijkheid maakt onveilig

Security beperkt zich niet tot systemen. Kees maakt zich ook zorgen over desinformatie en platformmacht. Hij is uitgesproken over de rol van sociale media. “Ik ben voor beperkingen. Vrijheid komt met verantwoordelijkheid.” Volgens hem wordt het vrije woord steeds vaker misbruikt door machtsposities. “De machtigen gebruiken het vrije woord om de zwakkeren te onderdrukken.”

Dat raakt direct aan vertrouwen, en daarmee aan veiligheid. “Als je geen vertrouwen hebt in de informatie die je krijgt, dan ondermijnt dat de samenleving.” Hij wijst op het gebrek aan verantwoordelijkheid bij platforms en politici. “Die verantwoordelijkheid zie ik niet genomen worden.”

​“We zullen een worsteling door moeten om meer op eigen benen te gaan staan.”

Europa kan zich niet langer veroorloven om digitale afhankelijkheden te behandelen als een theoretisch vraagstuk. Wie vitale systemen uitbesteedt zonder echte grip, accepteert dat veiligheid elders wordt bepaald. Dat geldt voor cloud, communicatie, data en ook voor de informatiestromen die het publieke debat vormen.

Weerbaarheid vraagt om handelen terwijl niet alles vastligt. Investeren, kiezen en bouwen zijn geen sluitstukken van beleid, maar voorwaarden om vooruit te komen. Security wordt daarmee geen afgebakend domein, maar een bestuurlijke keuze over autonomie, verantwoordelijkheid en de richting die Europa inslaat.