Edwin Kuipers: “AI is geen losstaande technologie, maar een strategische keuze over afhankelijkheid en controle”

​“AI is geen losstaande technologie, maar een strategische keuze over afhankelijkheid en controle.” Met die uitspraak zet Edwin Kuipers de toon: dit gaat niet alleen over tooling, maar over regie. Over wie er aan de knoppen zit als het spannend wordt. En over wat het kost: in geld, in kennis en in keuzeruimte, als je steeds verder leunt op partijen buiten Europa.

In deze aflevering van de Security Innovation Stories podcast vertelt Edwin hoe Cloud of the North begon als een nuchtere rekensom en uitgroeide tot een netwerk van honderden deelnemers. Ook legt hij uit waarom de AI-fabriek in Groningen méér is dan een grote computer: het is een stap richting meer controle over data en modelontwikkeling. En voor CISO’s en CIO’s wordt het opvallend concreet: begin met inventariseren, maak het meetbaar, en begin klein.

Het begon met een ongemakkelijke rekensom

Cloud of the North startte, zoals Edwin het zelf noemt, ‘bijna opportunistisch’. Het begon met één simpele vraag: hoeveel geld verdwijnt er uit de regio richting Amerikaanse cloudproviders? Toen hij om zich heen keek in Groningen en omgeving, werd het snel tastbaar. Edwin vertelt: “We waren met een korte optelsom al tegen de miljoen aan omzet… wat gewoon iedere maand naar Amerikaanse Big Tech gaat.”

Die rekensom bleek niet alleen een financiële wake-up call, maar ook een signaal dat organisaties zich afvroegen waar ze eigenlijk stonden. Edwin merkte dat de vraag al snel verschoof van ‘bouwen jullie een alternatief?’ naar ‘we moeten iets doen… kun je ons helpen?’ Daarom werd er vroeg een plek neergezet waar mensen vragen konden stellen en konden aanhaken, zelfs terwijl nog niet alles strak was afgebakend: “Kom met je vragen naar ons toe. We weten nog niet precies wat we gaan doen, maar laten we ons in ieder geval alvast verenigen.”

Niet zelf ‘de cloud’ worden, maar het herstelwerk organiseren

Waar je misschien verwacht dat Cloud of the North als doel heeft om een nieuwe cloudprovider te bouwen, legt Edwin het anders neer. “De rol is vooral: verbinden, begeleiden, kennis delen. Die cloud gaat er waarschijnlijk wel komen, maar dat gaan wij zelf niet doen. Nee, we gaan helpen.”

Dat helpen kreeg vorm in een stichting met deelnemers en initiatiefnemers met sterke netwerken. Edwin schetst hoe snel dat ging: “Er kwam een openingsevenement, er ontstond een soort marktplein van gebruikers, sprekers en leveranciers, en het netwerk groeide door naar honderden aangesloten partijen. Juist omdat de groep zo gemengd is; overheid, mkb en grotere organisaties, klinkt hetzelfde probleem telkens anders. Ik zie dat als precies de reden waarom je geen one-size-fits-all route kunt afdwingen: rijp, groen, groot, klein… door elkaar en allemaal met een andere vraag, maar wel met dezelfde behoefte aan richting.”

Hoe gemak veranderde in afhankelijkheid

Edwin is helder over waarom Europa niet zomaar een AWS op schaal heeft neergezet. Niet omdat er geen ideeën of aanbieders zijn, maar omdat we jarenlang kozen voor gemak. “Er zijn best wel veel initiatieven, alleen niet in de orde en omvang van een AWS. Dat komt vooral doordat hyperscalers het ‘gebruiksgemak’ zo goed voor elkaar hebben.”

De bijwerking: kennis verdwijnt. Edwin noemt dat zonder omhaal: “We zijn een beetje verslaafd geraakt. En, het is pijnlijk maar waar, we hebben onderweg de kennis verloren om een e-mailserver in te richten. Wie lang één kant op loopt, moet ook accepteren dat teruglopen tijd kost.” Edwin koppelt dat aan de realiteit van transities, ervaring opnieuw opbouwen, en alternatieven op niveau krijgen: het gaat niet vanzelf, maar als je blijft wachten wordt het alleen lastiger. “Als we nu niet beginnen, dan komen we daar niet meer.”

Maak soevereiniteit zichtbaar met een ‘energielabel’

Eén van de meest praktische ideeën uit het gesprek is Edwin’s voorstel om digitale soevereiniteit meetbaar te maken. Hij noemt een index die werkt als een energielabel: je ziet waar je staat, je ziet waar je naartoe wilt, en je kunt plannen welke stappen daarbij horen. En hij is eerlijk over wat er gebeurt als je zo’n label vandaag op veel organisaties plakt:

“Als ik dat energielabel nu zou introduceren, zouden ze allemaal in het rood staan.”

Dat ‘rood’ is bij hem geen oordeel, maar een startpunt. Want pas als je het tastbaar maakt, kun je er beleid op voeren. “Soevereiniteit is niet alleen technisch. Het gaat ook over het juridische gedeelte: welke wetgeving raakt jouw data, wie kan erbij, en wat betekent dat als je onder druk komt te staan? Kijk daarom uit voor snelle definities: het is nooit compleet en juist daarom moet je het gesprek breder trekken dan ‘waar staat mijn data’ alleen.”

Eigendom: de valkuil die je pas ziet als je al onderweg bent

Edwin brengt een punt in dat vaak pas laat op tafel komt, maar wél bepaalt of je plan overeind blijft: eigendom. “Soevereiniteit gaat óók over eigendom. Want stel: je migreert naar een Europees alternatief en die partij wordt later overgenomen door een Amerikaanse partij dan ben je terug bij af, maar met extra migratiepijn.”

Hij koppelt dit aan de realiteit in boardrooms en IT-budgetten. Edwin schetst het dilemma met een herkenbaar voorbeeld: “Drie jaar geleden moest alles naar Azure en nu moet alles weer terug. Veel organisaties zullen hetzelfde aangeven: ‘Ik heb net anderhalf, twee miljoen uitgegeven… dat is nog lang niet afgeschreven.’ Mijn punt is: als je dit wilt veranderen, moet je het niet alleen technisch aanvliegen. Je moet het juridisch en strategisch meewegen, anders win je het gesprek intern niet.”

Edwin’s advies aan CISO’s en CIO’s: inventariseren en klein beginnen

Om het concreet te maken, wat kun je als organisatie nú doen? Edwin komt steeds terug op één eerste stap: “De eerste stap is een inventarisatie omdat je zonder overzicht geen keuze kunt onderbouwen. ‘Wat heb ik aan data? Wat staat er nu? Wat heb ik aan toepassingen? Waar draait dat nu?’ Daarna kun je pas bepalen wat je route wordt, en welke stappen logisch zijn.”

En als je dan iets wilt proberen, hoeft dat niet meteen een megamigratie te zijn. Edwin wijst op praktische pilots, bijvoorbeeld met Nextcloud als alternatief voor samenwerkingssoftware. Zijn tip is als volgt: “Ik denk dat je gewoon eens met Nextcloud moet gaan spelen. Niet om meteen over te stappen, maar om gevoel te krijgen voor hoe ver het is, en waar het nog schuurt: dan krijg je er ook gevoel voor dat het hier en daar soms nog best wel even piept en kraakt.”